Dış Ticaret Enstitüsü

Dış ticarette ödeme şekilleri

Dış ticarette ödeme şekilleriDIŞ TİCARETTE ÖDEME ŞEKİLLERİ

a) Peşin Ödeme (Cash/ Advance Payment)

Bu ödeme şeklinde alıcı yani ithalatçın firma, sipariş aşamasında ya da sevkiyattan önce mal bedelini peşin ödemektedir. Malın üretimine başlanması ödeme şartına bağlanmış ve sevkiyat için ileri tarihli bir takvim verilmiş ise, ithalatçı firma, ihracatçı firmayı bir anlamda finanse ediyor da denebilir. Bu ödeme şkli ithalatçı için ciddi riskler barındırmaktadır. Üretim ve sevkiyat programlarının gecikmesi, hatta malzemenin gönderilmemesi ya da gelen malzemenin hatalı, kalitesiz ya da eksik çıkması gibi olumsuz durumlar yaşanırsa, ithalatçı ödemeyi baştan yaptığı için elinde her hangi bir güvence olmayacaktır.

Prefinansman: Garantili peşin döviz olarak adlandırılan bu yöntemde ithalatçının bankası, ihracatçı adına havale yaparken, anlaşmaya uygun malın zamanında gönderilmediği ya da para iade edilmediği takdirde gönderilen peşin dövizin faizi ile birlikte ithalatçıya geri gönderileceğine dair ihracatçının bankasından garanti istemektedir. Buna prefinansman adı verilir. Bu noktada garantör banka ithalatçı tarafından gönderilen parayı, ihracatçıya teslim etmeden önce teminat mektubu ister.

b) Mal Karşılığı Ödeme Şekli(Cash Against Goods)

İhracatçı için en riskli ödeme şeklidir. İhracatçı herhangi bir ödeme almadan malı sevkiyatı yapacak olan firmaya teslim eder, ithalatçının ülkesinde malın gümrükten çekilmesi için gereken resmi evrakları, mal karayolu ya da havayolu ile gidiyorsa mal beraberinde, denizyolu ile gidiyorsa, posta veya kurye aracılığı ile ithalatçıya gönderir. İthalatçı mal bedelini, aralarındaki anlaşmaya göre ya malzeme kendisine ulaştığında, ya da fatura üzerinde belirlenmiş bir vade süresi sonunda yapar.

Peşin ödemenin tersine bu kez ihracatçı, ithalatçıyı finanse etmekte ve mal bedelinin ödenmemesi ihtimaline karşın tüm riskleri kendi üzerine almaktadır.

Bu tip bir ticaret öncesinde ihracatçı, ithalatçı firmanınmali durumunu tespit etmek ve mal mukabili satış bedelini garanti altına almak için şu yolları izleyebilir:

- İthalatçı hakkında enformasyon firmalarından rapor alabilir,
- İthalatçının bir bankadan, ödemenin yapılacağına dair garanti mektubu vermesi istenebilir.
- Eximbank gibi ihracat sigortası yaparak sevkiyat bedelini garanti altına alan firmalarla çalışabilir
- Belli bir komisyon karşılığında vadelli mal mukabili faturaları factoring bankalarına kırdırılarak mal bedelinin masraflar çıktıktan sonraki kısmı bankadan tahsil edilebilir.


Banka Denetiminde Mal Karşılığı Ödeme Şekli:Mal bedelinin mal mukabili olarak ödendiği ihracatlarda kimi zaman vesaiklerin transferinin banka aracılığı ile yapılması, aynı zamanda banka transferinin belli bankalar aracılığı ile yapılacağına dair bir mutabakat olabilir,ticarete konu ülkelerden birinin mevzuatı bunu gerektirebilir. Bu durumda unutulmamalıdır ki, bankalar sadece vesaiklerin ulaştırılmasından sorumludur, ödeme hakkında herhangi bir yükümlülükleri yoktur. Vesaikleri herhangi bir ödeme makbuzu talep etmeden alıcıya teslim ederler.

Kabul Kredili Ödeme(Poliçeli ödeme):Bu ödeme şeklinde, ithalatçı bankası, mal mukabili ticaretin sonunda belli bir vade süresinde, ihracatçıya fatura bedelini ödeyeceğine dair geri dönülemez taahhüd vermektedir. Kabulkrediliödemede, vade, kambiyosenetlerindenpoliçevasıtasıylabelirlenmekteolupdiğerpoliçelerdentekfarkı, genelliklepoliçebedelininvadesindeödeneceğihususundabirbankanındönülemeztaahhüdünüoluşturmaktadır.
 

c) Vesaik Mukabili Ödeme Şekli(Cash Against Documents)

İhracatçı sevkiyatın ardından, orjinal evrak setini, ithalatçının daha önce bildirdiği bankaya iletmek üzere kendi bankasına teslim eder. İthalatçının

İhracatçı bankası , orijinal evrakları ithalatçının bankasına yani muhabir bankaya "remittance letter” ekinde gönderir. Bu mektupda, mal bedeli olan tutar ödenmeden, vesaikin teslim edilmeyeceğine dair talimat yer almaktadır. Böylece ithalatçı, mal bedelini ödemeden orijinal evrakları bankadan alamayacağı için, gümrükten malları çekemeyecektir.(www.ihracat.co)

İhracatçı ödeme olmadan malların ithalatçının ülkesindeki gümrükten çekilemeyeceğine dair güvence altındadır, ancak ithalatçı sipariş üretildikten sonra vazgeçerse ve malzeme özel üretim yani farklı firmalara satışı zor ya da mümkün olmayan bir mal ise, ya da mallar alıcının ülkesine ulaştıktan sonra malları gümrükten çekmezse, yani kendi iradesiyle veya bir probleme istinaden bu ticaretten vazgeçerse ihracatçı çift yönlü navlun ve liman/ardiye/antrepo vs. masrafları karşılamak ve ihraç malının yapısına bağlı olarak malların zarar görmesi mevzubahis olabilecektir.

Vesaik ödemede bulunan tarafları şu şekilde açıklayabiliriz.
Amir (principal):Tahsil işlemi için vesaiki bankasına veren ihracatçı firma.
İhracatçının Bankası (Remitting Bank):Amirin vesaiki verdiği banka
Muhatap(Drawee):Vesaikin tahsil ve kabul için ibraz edildiği alıcı yani ithalatçı firma.
Muhabir Banka (Collecting Bank):Tahsil işlemine aracılık eden banka.

d) Akreditifli Ödeme Şekli(Letter of Credit - L/C)

Bu ödeme şekli hem ihracatçı hemde ithalatçıyı koruduğu ve anlaşmalarına dair özel maddelerin, özel taleplerin yerine getirilmesine dair bankalar tarafından bir kontrol süreci içerdiği için çok tercih edilir.

Akreditif başlangıcında ihracatçı ve ithalatçı firmalar önceden anlaştığı üzere, ticareti belirleyecek detayların yer aldığı bir metni kendi bankasına vermesi gerekir. Akreditif açmak için bankalar ayrıca ihracatçının hazırladığı proforma faturaya da ihtiyaç duymaktadır. İthalatçı akreditif açmadan önce eğer proforma üzerinde yer almıyorsa mutlaka ihracatçının banka bilgilerini de almalıdır.

Akreditif'i en basit şekilde bir "Koşullu havale" olarak tanımlayabiliriz. Akreditif metninde, fatura tutarı, akreditifin geçerliği olacağı süre, sevkiyat için belirlenen son yükleme tarihi, teslim adresi, gümrük işlemlerinde gerekli olan orijinal evrakların listesi ve ek olarak ithalatçının gerek duyduğu kalite evrakları ve benzeri evraklar ve ayrıca tüm bu evraklar üzerinde özellikle yazılması istenen önemli bilgiler belirtilir.

İthalatçının bankası akreditifi açmadan önce ihracatçı mutlaka bir draft metin talep etmeli ve bu şekilde akreditife kendi insiyatifi dışında, ya da mevcut şartlarda sağlanamayacak bir madde eklenmişse bu konuda düzeltme talep etmesi gerekir. Örneğin Akreditif üzerinde yazan yükleme limanı ismindeki basit bir hata bile, ihracatçının konşimentoya bu hatalı adı yazdıramamasına ve bankaların kontrolünde bu hatanın tespit edilerek rezerv oluşmasına ve ithalatçının ödemeyi bekletmek ya da malları reddederek ödemeyi yapmamak gibi bir hakka kavuşmasına sebep olacaktır.


Akreditifte taraflar:
- Akreditif Amiri (Aplicant, Orderer, Principal ): İthalatçı firma
- Amir Banka (Opening Bank, Issuing Bank) : İthalatçının bankası, yani akreditifi açan banka
- İhbar Bankası (Advising Bank) : İhracatçının bankası
- Lehdar (Beneficiary) : İhracatçı

 
 
akreditif şeması

Akreditif süreci aşağıda şekilde gerçekleşir:
1. İthalatçının kendi bankasına akreditif açtırma talimatını vermesi,
2. Akreditif metninin mektup, telex, swift ile ihbar bankasına gönderilmesi,
3. Akreditifin ihracatçıya ihbar edilmesi,
4. Yükleme yapıldıktan sonra dokümanların ihbar bankasına ibrazı,
5. Dökümanların ya da vesaikin kontrol neticesi pozitif olduğunda, eğer ihbar bankası aynı zamanda bir teyit ve ödeme bankası ise ödemenin yapılması, değilse evrakın amir bankaya mal bedeli tahsili için gönderilmesi.
6. Akreditifin teyitsiz olması durumunda, mal bedelinin tahsili için evrakın amir bankaya gönderilmesi, teyitli olması durumunda ödeme ya da rambursman talimatı gereğince paranın tahsil edilmesi ve evrakın amir bankaya gönderilmesi,
7. Akreditif bedelinin tahsili karşılığında evrakın ithalatçıya teslim edilmesi,


AKREDİTİF TÜRLERİ

1-FONKSİYONLARINA GÖRE AKREDİTİFLER

a) Cayılabilir, Kabili Rücu Akreditif (Receivable L/C)
Eğer açılan akreditif cayılabilir nitelikte ise, ihbar bankasına ve dolayısıyla ihracatçıya haber vermeksizin akreditif, amiri ve dolayısıyla ithalatçı bankası tarafından iptal edilebilmekte ya da şartları değiştirilebilmektedir. Bu bakımdan ihracatçı açısından güvencesi olmayan bir akreditiftir. (Tumay, 1986)

b)Dönülemez, Gayrikabili Rücu Akreditif (Irrevocable L/C)
Bir akreditifte varolan dört tarafın onayı olmaksızın iptal edilemeyen ve değişiklik yapılamayan akreditife, gayrikabili rücu akreditif adı verilir. Akreditif koşulları yerine getirildiği takdirde, ihracatçı malın bedelini mutlaka tahsil edeceğinden, güvenilir bir akreditiftir.

c) Teyitsiz Akreditif (Unconfirmed L/C)
Teyitsiz akreditifte, eğer akreditif vesaik görüldüğünde ödemeli ise, ihracatçı yükleme belgelerini kendi bankasına verdiği zaman, mal bedelini tahsil edememekte, bankası tahsil için evrakı akreditif bankasına göndermektedir.Akreditif bankası, gelen evrak koşullara uyduğunda, ödemeyi havale etmektedir.

Vadeli ve kabul kredili akreditifte de, ihracatçının bankasi herhangi bir kabul ya da ödeme taahhüdü vermeksizin, evrakı olduğu gibi ithalatçının bankasına göndermektedir. Teyitsiz akreditifte, ihracatçının bankası herhangi bir sorumluluk yüklenmemekte, bir bakıma ithalatçının bankasının uzatılmış bir kolu olarak faaliyet göstermektedir.(www.ihracat.co)

d) Teyitli Akreditif (Confirmed L/C)
Teyitli akreditifte, ihracatçı sevk evrakını kendi bankasına verdiğinde mal bedelini alabilmekte, vadeli akreditifte vade sonunda parasını tahsil etmekte, kabul kredilide ise kendi bankasından aval alabilmektedir. Herhangi bir anlaşmazlık olduğunda yerli hukuk uygulanır.Teyitli akreditifin bir başka avantajı da akreditif vadesi Türkiye’de dolarken, teyitsizde vade, ithalatçının ülkesinde dolacağından, evrak gönderme süresinden yararlanılmış olunur.

e)Döner Akreditif (Rotatif, Revolving L/C)
Eğer ithalatçı aynı türden malı aynı ihracatçıdan sürekli alıyor ise, bu takdirde örneğin bir yıllık akreditif açtırarak parasını bağlamasına gerek yoktur. Açılan akreditif kullanıldığında, talimata gerek kalmaksızın, otomatik olarak yenilenir.

f) Devredilebilir Akreditif (Transferable L/C)
Akreditif metninde " transferable " sözcüğü mevcut ise, kendisine akreditif açılan ihracatçı, bu akreditifi bir başkasına devredebilir. Transferable akreditif ancak bir kez olarak devredilebilir. Başka bir değişle, ikinci lehdar kendisine devredilen akreditifi yeniden bir başkasına devredemez. Bu kural alıcıyı korumak içindir.

Eğer açılan akreditif aynı zamanda kısmi yüklemelere de olanak sağlıyorsa, (bu durumda akreditif metninde " partial shipment allowed " ibaresi yer alır.) ilk lehdar aynı akreditifi birden fazla kişilere aktarabilir.

g)Arka Arkaya Akreditif (Back to Back Credit)
Bu durumda alıcı, ithalatçı lehine devredilmez akreditif açmakta, ihracatçıda açılan bu akreditifi kredi garantisi olarak göstererek, sattığı malı kendisine satan imalatçı adına yeni bir alım akreditifi açtırmaktadır.

Eğer ihracatçı açtırmış olduğu alım akreditifini kendi finansman olanakları ile karşılasa idi böyle bir karşı akreditif söz konusu olamazdı. Transferable akreditife oranla karşılıklı akreditif açtırmak ihracatçı için daha pahalıdır. Karşılıklı akreditifin içerik kazanması için hem satış hemde alış akreditiflerinin ödemelerinin aynı bankada yapılabilmesi gerekir. İmalatçı malı yükleyip evrakı bankaya verdikten sonra, satış akreditif bedelinin ihracatçıya düşen kar kısmı ayrılır ve kalanı imalatçıya ödenir.

Daha sonra satış akreditifin tamamı karşı bankadan tahsil edilir. Kuşkusuz bankaların satış akreditif bedelini tahsil edebilmesi için, satış akreditifinin süresinin alış akreditifinin süresinden daha uzun olması gerekir.Karşılıklı akreditifler, ithalat açısından da kullanılabilirler.

h) Peşin Akreditif (Red Clause, Down Payment L/C)
Peşin akreditifte, akreditif tutarının tamamı ya da bir kısmı, mal sevkiyatı yapılmadan ihracatçıya kullandırılır. Akreditife dayanarak tek bir yükleme yapıldığında peşin alınan bedelin akreditif tutarından mahsubu gerekir. Kısmi yüklemelerde ise, hangi yükleme ya da yüklemelerde mahsub edileceğinin belirtilmesi gerekir.

Peşin akreditif garantili ya da garantisiz olur. Garantisizde, ihracatçının bankası peşin kısmı, ihracatçıdan bir garanti almaksızın kendisine öder. İhracat gerçekleşmezse ödediği parayı amir bankasından tahsil eder. Garantilide, ödenen peşin kısmı için ihracatçıdan garanti alınır. Peşin döviz alındığı halde ihracat gerçekleşmez ise, bu peşin dövizin Kambiyo mevzuatına göre 1 yıl içinde geri iadesi gerekir.

2- ÖDEME ŞEKİLLERİNE GÖRE AKREDİTİFLER

a) Görüldüğünde Ödemeli Akreditifler (Sight L/C)
Bu tür akreditifte belgeler görüldüğünde ; teyitli akreditifte ihracatçının bankasında, teyitsizde ise ithalatçının bankasında ödenir.

b) Vadeli Akreditif (Deferred L/C)
Müşteriye vade tanınarak vade sonunda mal bedeli tahsis edilir. Teyitli akreditif olduğunda vade sonunda yerli bankadan, teyitsiz akreditifte ise ithalatçının bankasından mal bedeli tahsis edilir. Bu durumda belli bir sürenin sonunda mal bedelinin alınacağına dair bankadan bir yazı alınabilir.

Ancak böyle bir belge kıymetli evrak niteliğinde olmadığından poliçe gibi kırdırılmaz. Vade sonunda mutlaka mal bedeli tahsis edileceğinden, malı alan ithalatçının malın kaliteli olmadığını iddia ederek, mal bedelini ödememesi gibi bir husus söz konusu değildir. Eğer ihracatçı vadeyi beklemeden para tahsil etmek istiyorsa, alıcı banka adına vadeli poliçe tanzim etmek durumundadır.

c) Kabul Kredili Akreditif (Acceptance L/C)
Banka adına çekilmiş vadeli poliçeyi ihracatçı isterse kırdırarak peşin mal bedeline kavuşabilir.Kambiyo mevzuatımıza göre, vadeli ve kabul kredili akreditiflerde vade en çok 180 gündür.

d) Teminat Akreditifi (Standby L/C)
Şimdiye kadar gördüğümüz akreditif türlerinde, bir işin yapılması karşılığında akreditif açılıyor ve bedeli tahsil ediliyordu. Standy akreditifte ise, işin yerine getirilmemesi halinde akreditif kullanılmaktadır. Örneğin bir Türk firması Libya 'da bir ihaleye katılmaktadır. Türk firması ihaleyi kazandığında, eğer ihaleyi zamanında yerine getiremezse, Libya firması tarafından kullanılmak üzere akreditif açmaktadır. Bu tür bir akreditif teminat mektubu niteliğinde olmaktadır.

up